Een ereveld vol leven

Gisteravond keek ik met mijn man naar ‘Ereveld vol leven’ op RTL4. Op het Nationaal Ereveld in Loenen kwamen de verhalen achter de grafstenen letterlijk tot leven doordat er een persoon van dezelfde leeftijd achter het graf van de overledene stond. Soms onbekenden, vaak ook familie.

Ik was tot tranen geroerd door het jongentje van 7 jaar dat een tekening van een trein bij het graf van zijn 6-jaar oude oudoom neerlegde, ‘Omdat hij vast ook van treinen hield.’ Het was beklemmend en emotioneel om te zien, en het bracht me meteen terug naar een moment van meer dan 20 jaar geleden.

Terug naar zijn land

 

Op mijn 15e vroegen mijn grootouders aan mij of ik met ze mee wilde naar Indonesië omdat ze me kennis wilden laten maken met het land dat ze noodgedwongen moesten verlaten. Als oudste kleinkind had ik al jong de interesse in mijn Indische achtergrond laten blijken en vooral mijn opa vond het van groot belang om mij dit mee te geven.

We vertrekken en ik leg als 15-jarige de hele reis vol enthousiasme vast met mijn nieuwe videocamera, een log apparaat maar het nieuwste van het nieuwste in 1995. Bij de binnenkomst op het vliegveld van Jakarta valt de hitte als een warme deken over me heen. De reis kan beginnen en ik kom zintuigen tekort.

Thuis

 

De drukte en de geuren, die ik meteen herken als ‘thuis’, overvallen me. De openheid van de mensen ook. Ze willen meteen contact met ons maken. De combinatie van twee oudere mensen met dat jonge meisje vallen op. Nieuwsgierig maken ze oogcontact met mij, ze aaien liefdevol over mijn arm. ‘Ze is zo mooi blank,’ zeggen ze in het Indonesisch tegen mijn opa. Maar ook: ‘ Ze lijkt zo op mijn kleindochter. Hoe kan dat? Haar ogen zijn groen.’

Die lange, Europees ogende man met het grijzende haar begint tot hun grote verbazing in hun taal terug te praten. Waar we ook zijn, wie we ook tegenkomen, mijn opa maakt vrienden. En alle vrienden vertelt hij zijn verhaal. Hij vertelt over hoe zijn leven was, over zijn tijd als militair en de oorlog. Over hun vertrek naar Nederland. Ze hangen allemaal aan zijn lippen en er komen steeds meer jongens bij, op dat terras van het hotel in Bogor.

Er wordt sterke Indonesische koffie gedronken en er worden keretek sigaretten gerookt. De jonge, Indonesische mannen leggen op het terras van het hotel hun ziel en zaligheid aan hem bloot. Vertellen hem over hun gezin, hun plannen en dromen. Ik zit erbij en versta maar de helft van wat ze zeggen. Pas nu begrijp ik de magie van dat moment en hoe de cirkel rond werd gemaakt. Hoe mijn opa zelf weer even een twintiger werd, zijn leeftijd toen de oorlog begon. Hoe hij op dat moment deed wat hij in werkelijkheid nooit gekund heeft: praten over de toekomst met leeftijdsgenoten. Ik zag hem langzaam jonger worden, ik voelde hoe de sfeer bijna mystiek werd, alsof de geschiedenis wilde dat hij dit stukje leven even overdeed.

Oorverdovend stil

 

Dan breekt de dag aan dat we met z’n drieën naar dat ereveld op Java vertrekken. Ik breng mijn videocamera mee, maar op het moment dat we de toegangspoorten doorlopen zet ik hem uit. Het voelt niet goed om te filmen. Waar ik ook kijk zie ik witte kruizen, in nette rijen. Het zijn er duizenden en mijn mond valt open. Hier liggen allemaal oorlogsslachtoffers en dat besef komt met een dreun bij mij binnen. Verder is het oorverdovend stil en vredig, ze liggen hier op een fijne, prachtige plek.

Het kruis met mijn achternaam erop

 

Vervolgens vinden we het graf van mijn overgrootvader. Het moment dat ik mijn eigen achternaam op dat kruis zie staan gebeurt er iets met mij. Ik voel me nietig, boos, verdrietig en dankbaar tegelijkertijd. Als puber worden de emoties mij bijna te veel. Ik onderdruk de behoefte om hard te gaan huilen. ‘Dag pa,’ zegt mijn opa en streelt het witte kruis. ‘Ik ben weer terug. Dit is je achterkleinkind.’

Omdat het te intiem voelt loop ik even weg en laat mijn opa en oma bij het graf achter. Dan zie ik dat er niet op elk kruis een naam staat. Sommige mensen hebben ze nooit kunnen identificeren. Wie liggen er onder die duizenden kruizen met ‘anoniem’ erop? Word er nog aan hen gedacht, worden zij nog gemist?

Vlakbij staat een mooie boom die witte, lekker ruikende bloemen verliest. Ik pak er een handjevol en leg ze rond het kruis van het graf van mijn overgrootvader. Samen blijven we er staan en ik voel me intens verbonden met die man die ik alleen maar ken uit de verhalen van mijn opa. De man die volgens mijn opa dezelfde grijsgroene ogen had als ik.

Het verhaal achter de grafstenen 

 

Wat me het meest aangreep bij het kijken naar ‘Een ereveld vol leven’ was het moment dat de hele familie achter de grafstenen plaats mocht nemen. Angela Groothuizen zei dat het verlies van deze dierbaren generaties lang met zich wordt meegenomen, ongeacht of men de dierbare had gekend of niet. Ik realiseer me dat dat klopt. Als ik denk aan de nieuwe generatie kinderen die is ontstaan en die vol enthousiasme het leven omarmt, voel ik ineens een enorme behoefte om elk jaar op 5 mei onze vrijheid te vieren. Ik vind het belangrijker dan wat dan ook, want ik weet nu hoe onvanzelfsprekend het is om in vrijheid te mogen leven.

Bovenstaand nummer van Sjors van der Panne werd gedraaid tijdens het programma ‘Ereveld vol leven’.

Filed under Dochterlief vertelt
Author

Romy (1980) is familiemens, wannabe multi-tasker, en bovenal schrijfster in hart en nieren. Ze is gek op series kijken, boeken lezen, hard meezingen met de radio (wel als ze alleen is) en lekker eten. Verder is ze gelukkkig getrouwd en heeft ze een dochter van 4 jaar, haar inspiratiebron voor deze blog.

5 Comments

  1. Tranen in mijn ogen. Net bezig met het artikel over de Tong Tong Fair waarin ik weer diep in mijn verleden dook kwam dit echt binnen. Prachtig.

  2. Met kippenvel zitten lezen! Mooi geschreven, ik zie je zo voor me met opa en oma op die plek daar ver weg.

  3. Indrukwekkend verhaal weer. Gisteren keek Anna voor het eerst mee om 8 uur en toen ik al die oude mensen zag, realiseerde ik me dat zij er over een paar jaar niet meer zijn en wij nu steeds meer verantwoordelijkheid hebben om hun verhaal te vertellen aan onze kinderen. Dat doe jij in ieder geval heel goed 🙂

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *