Een klein leven (dat telt)

‘Word het geen tijd om met z’n allen open te zijn over depressie en zelfdoding?’ Twee weken geleden laaide die discussie in de media op, naar aanleiding van drie zelfdodingen van bekende mensen in één week.

‘Nou, wat erg hè? Afschuwelijk voor de nabestaanden!’ zei ik als een bekende me wees op een dergelijk nieuwsbericht, zoals dat van twee weken geleden. Of ik haalde mijn schouders op. In de sector waar ik werk, worden er bovendien nogal eens cynische grappen over het onderwerp gemaakt. Kwetsend en onnodig, maar mij verbaast het niet. Sommige onderwerpen zijn kennelijk zo onvoorstelbaar, dat mensen zich geen houding kunnen geven. Dan kan je er misschien maar beter om proberen te lachen.

Een leven waarvan iedereen droomt – en toch niet gelukkig zijn

Zelfdoding is nog altijd een taboe, hoe open mensen er tegenwoordig ook over lijken te zijn. Nieuwsberichten over het onderwerp roepen altijd een sterke reactie op en de vooroordelen zijn vaak niet van de lucht. Toen de dood van tv-kok en schrijver Anthony Bourdain bekend werd, logen de reacties er niet om. De man had een leven waar iedereen van droomde én hij liet een jong kind achter. Hoe kón hij?

Op Twitter wenste een man hem zelfs een speciaal plekje in de hel toe. Ik was sprakeloos. Het zijn dat soort reacties waardoor ik jarenlang mijn mond heb gehouden over de dood van mijn eigen moeder.

Mijn moeder was diep ongelukkig. Op het eerste gezicht had ze alles: een man, een kind, een huis en een baan. Ze was ook nog eens bloedmooi om te zien. Niet dat het minder erg is als een minder mooi persoon op dergelijke wijze overlijdt, maar toch. In deze maatschappij helpt het nou eenmaal om erg mooi te zijn, en dat was ze.

Bijna 38 jaar heb ik geleefd in de wetenschap dat ‘het goed was zo.’ Ik had het verwerkt en hoefde niets meer over haar te weten. Bovendien telde ik mijn zegeningen: mijn beide ouders (ik maak geen onderscheid tussen mijn moeder en mijn bonusmoeder, ze zijn allebei mijn moeder) leven nog, ik heb een lieve man en dochter, fijne contacten, de basis zit goed. Maar toch ging er iets wringen, en dat had direct te maken met het feit dat de media tegenwoordig de doodsoorzaak van bekende mensen met naam en toenaam bekend maakt.

Niet eerlijk

Ik was niet eerlijk geweest. Niet naar mezelf, niet naar mijn kind die op onverklaarbare wijze naar ‘die andere oma‘ bleef vragen, en niet naar anderen om me heen. Jarenlang heb ik tegen mensen die doorvroegen naar mijn jeugd en het overlijden van mijn moeder gelogen. Ik kon simpelweg niet vertellen dat ze zelf had besloten om uit het leven te stappen. Ik vermeed het, of ik verzon een ziekte. De schaarse keren dat ik het wél verteld had, sloeg het gesprek namelijk meteen dood.

Mensen wisten dan niet meer wat ze moesten zeggen of schrokken heel erg, en ik voelde dan schaamte, en eigenlijk ook wel schuld. Het is natuurlijk niet zo dat men mij of iemand anders de schuld kan geven van deze afschuwelijke gebeurtenis, maar toch werd ik telkens weer herinnerd aan één ding: aan mijn overtuiging dat mijn bestaan kennelijk niet genoeg voor haar was om te blijven leven.

Rationeel wist ik dat het nooit zo zwart-wit is, maar mijn emoties zeiden iets anders. Daardoor heb ik jarenlang met een zware last op mijn schouders rond gelopen. Een rugzak gevuld met een heel mensenleven. Een klein en kort leven misschien, maar wel een leven dat telt. Een leven dat bovendien overschaduwd werd door haar dood.

Daarnaast wilde ik de nagedachtenis van mijn moeder beschermen, net als de mensen die direct met haar en haar beslissing te maken hadden gehad. Ik wist dat haar besluit om ons achter te laten veroordeeld zou worden, en had daar geen behoefte aan. Ze was dood, en dat was al erg genoeg.

Als je aan kunt tonen dat je een ernstige lichamelijke ziekte hebt en daardoor een mensonterend leven leeft, bestaat er een mogelijkheid voor euthanasie. Bij ernstige depressies wordt er over het algemeen juist alles aan gedaan om je in leven te houden. Gelukkig, zeg ik aan de ene kant – als je geliefde zo ziek is, wil je immers dat hij of zij weer beter wordt- maar aan de andere kant: wat als het gewoon ‘op’ is?

Wat dan? Hoe ver ga je dan met het rekken van een leven? Ik lees veel over depressies en psychische ziektes, en het is vaak helaas niet zo dat het met een pilletje en therapie weer te genezen is. Mensen die aan dergelijke ziektes lijden, lijden vaak hun hele leven lang. Was er maar een medicijn dat écht hielp.

Ik had mijn moeder graag nog in mijn leven gehad, maar het heeft niet zo mogen zijn. De behandeling die ze heeft gehad, de aanwezigheid en steun en de liefde van geliefden, familie en vrienden: het heeft haar niet geholpen. Ik neem het haar niet kwalijk dat ze er niet meer is, omdat ik weet dat ze er alles aan heeft gedaan om tegen dat afgrijselijke monster in haar hoofd te vechten.

In plaats van me te focussen op de manier waarop ze stierf, ben ik na 37 jaar de puzzelstukjes over haar leven in elkaar aan het zetten, want daar wist ik niet zo veel van.

Zo had ik contact met haar familie en heb ik met haar vroegere hartsvriendin gesproken. Het werkte, want ineens werd ze een mens van vlees en bloed en niet meer die abstracte sprookjesprinses die ik rond mijn 6e op foto’s zag.

Wat ik hoorde was zeker niet alleen maar mooi of sociaal wenselijk, maar het was haar leven zoals het was vóór haar dood, toen de toekomst nog voor haar open lag. Toen ze nog zoveel meer was dan een jonge vrouw die ervoor koos om haar leven te beëindigen.

Dat ze haar leven heeft geleefd is uiteindelijk alles wat voor mij telt. Ze was er en ze zal er altijd een beetje zijn, en zo ga ik dat ook aan mijn dochter vertellen.

Waarom ik dit serieuze en persoonlijke verhaal deel op deze toch vaak luchtige blog? Daar heb ik veel en lang over nagedacht. Uiteindelijk heb ik besloten om het te delen, omdat het een stukje van mijn eigen verhaal is. Misschien steek ik er iemand een hart mee onder de riem, misschien zoekt iemand herkenning of misschien leest iemand dit die ook een dierbare aan zelfdoding heeft verloren en haalt diegene er troost uit.

Photo by Sasha Freemind on Unsplash

8 Comments

  1. Lieve Romy, wat erg dat je als dochter zoveel schaamte hebt moeten voelen omdat er zoveel mensen op de wereld zo zwart wit zijn of kortzichtig. Wat heb je dit mooi verwoord en opgeschreven. Wat moet je moeder een pijn hebben gevoeld en zich eenzaam hebben gevoeld hierin. Ik kan niet anders zeggen dan dikke knuffel en zo goed dat je hier over schrijft. Hopelijk verdwijnt het taboe dat hier op rust ooit (snel). <3

  2. Heftig! Maar ook mooi geschreven. Ik vind zelfdoding bij ouders juist altijd tekenend voor hoe verschrikkelijk heftig het moet zijn om te moeten leven met een depressie. Goed dat je erover praat, dit mag zeker uit de taboesfeer!

    • Nou inderdaad. Zo kan je het ook zeker zien: de keuze die suïcidale ouders moeten maken kan niet anders dan hartverscheurend zijn. Dat is een soort pijn die niemand van ons hopelijk ooit hoeft mee te maken.

  3. Wauw Romy, wat mooi dat je via haar familie en vriendin je moeder hebt “opgezocht”! Ik wist niet dat ze door zelfdoding is overleden, heb me ook nooit afgevraagd waardoor, heb wel altijd onthouden dat jij zonder haar bent opgegroeid en dat heeft indruk op me gemaakt. Mooi dat je op deze manier een stukje van jouw verhaal én dat van je moeder deelt. Af en toe deel ik op sociale media iets over mijn overleden zusje, het voelt fijn voor mij om haar zo “levend” te houden. Ik kan me voorstellen dat dat voor jou ook zo is. En het wordt tijd dat iedereen inziet dat het hier om een verschrikkelijke ziekte gaat en dat de “zelfgekozen dood” soms geen keuze was – want voor die persoon de enige optie.
    Fijn dat je nu eerlijk kunt zijn en mooi geschreven!

    • Dank je wel Janneke! Ik vind de foto’s van jouw zusje ook altijd mooi en ontroerend om te zien. ❤️

  4. Wat goed dat je hierover hebt geschreven, ik snap niet hoe mensen hier naar op kunnen reageren, want ik bewonder je vooral en ik wil je meteen een dikke knuffel geven. Ik ben het helemaal met je eens dat zelfdoding uit de taboesfeer gehaald moet worden, zodat mensen die er mee te maken open kunnen zijn en mensen die erover denken begrip kunnen krijgen. Jouw stukje draagt hier vast aan bij. Echt respect dat je dit deelt en dat je hier zo bewust mee omgaat.

  5. Sjeetje lieverd wat verschrikkelijk dat je jouw moeder hebt moeten missen en dat je het gevoel had er niet eerlijk over te kunnen zijn. Wat goed van je dat je verder bent gaan vragen en dat je zo’n lieve bonusmoeder hebt. Heel goed dat je jouw verhaal deelt ❤

  6. Wauw wat heftig. Knap dat je hier open over bent. En goed ook. Want het is inderdaad een onderwerp waar te weinig begrip voor is.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.