Lieve jongen – het (oorlogs)verhaal van mijn opa

freedom/ www.dochterlief.nl

Leven in oorlog en je jonge jaren doorbrengen in een Jappenkamp. Iets waar je niet bij stil staat als je, zoals ik, bent opgegroeid in een welvarend land, zonder een oorlog te hebben meegemaakt. Het was mijn opa’s realiteit, meer dan 70 jaar geleden.

Rond zijn 20ste woonde mijn opa met zijn familie in Semarang, Indonesië. Een leven dat bijna glamourachtig aandeed als ik de zwart-wit foto’s bekeek. Mooie mannen en vrouwen, prachtige huizen, feesten, bedienden. Totdat de oorlog uitbrak en hij samen met zijn vader en twee broers in een jappenkamp terecht kwam op Java, mijn opa en zijn broers in één kamp, mijn overgrootvader in een ander kamp. Zijn moeder werd gespaard, maar had het allesbehalve makkelijk. Het leven buiten het kamp was bijna net zo zwaar als in het kamp.

Geboren optimist

Als ik hem vragen stelde over zijn leven in het kamp reageerde hij vaak lacherig, want mijn opa was een geboren optimist. Hij deed me bijna geloven dat het gezellig was in zo’n kamp en had het over de geintjes die hij uithaalde met de vrienden die hij er maakte.

Toen ik op mijn 16e Bezonken Rood van Jeroen Brouwers las, met daarin heel wat schokkender dingen dan die hij vertelde, ging ik verhaal bij hem halen. Opa werd stil. Hij wou me niet meer vertellen dan dat de verhalen klopten. Ik begon boeken te lezen over Nederlands-Indie en de oorlog, zag de foto’s van jonge mannen in Jappenkampen, gekleed in schaamlappen. Wandelende skeletten.

‘Ik heb veel klappen gehad,’ vertrouwde hij mij in een van onze gesprekken na een lange stilte toe. ‘Ik was brutaal, had geen respect voor de jappen. Maar ach, daarna gaat het leven gewoon door, hoor.’ Veel vrienden uit de verhalen over de kwajongensstreken heeft hij zien sterven. Soms moesten ze hun eigen graf graven, en werden er daarna door de jappen ingeschoten. Ruim 50 jaar na dato wist hij, in tranen, al hun namen nog op te noemen. Zijn blik ver weg. Zijn geest weer even in het kamp.

Een kwestie van geluk

Eén keer, vertelde hij me, was hij het zo zat dat hij op een onbewaakt ogenblik wilde ontsnappen. Hij deed het niet; hij hoorde een stem die hem riep om terug te gaan. Opa liep terug om te kijken wie dat was geweest, maar zag niemand in de buurt. Aan de andere kant van het hek bleek toch een bewaker op wacht te staan. Dat vond hij gewoon een kwestie van geluk hebben. Hij geloofde niet in beschermengelen.

Mijn opa en zijn broers kwamen heelhuids uit het kamp. Mijn overgrootvader stierf één dag voor de bevrijding aan uitputting. Terwijl hun moeder op hun aan het wachten was, moest mijn opa, als oudste zoon, vertellen dat haar man het niet gered had.

Als hij over zijn vader vertelde, werd weer hij een kleine jongen. Zijn vader was een beer van een vent, met een goede conditie. Hij kon niet geloven dat juist hij het niet gered had. Hij had er zo op gerekend om hem terug te zien.

Jaren later, op mijn opa’s crematie, schuifelde er een klein, donker mannetje naar voren. Hij stelde zich voor en vertelde dat hij samen met mijn opa in het kamp had gezeten en naast hem sliep.

Geëmotioneerd vertelde hij hoe moeilijk het soms was. Dat ze ’s nachts zo bang waren. Dat mijn opa dan altijd zei dat het goed zou komen. ‘Hij was een lieve jongen,’ besloot zijn dienstmaat, en salueerde naar mijn opa’s kist als afscheid.

Lieve jongen- opa www.dochterliefMijn opa en ik, ergens in de jaren 80

Mijn opa en zijn leeftijdgenoten die destijds in jappenkampen zaten zijn door de oorlog eigenlijk altijd jong gebleven. Kinderen, jongeren en jong volwassenen voor wie het leven nooit meer simpel en ongedwongen kon zijn. Jongeren die de verloren jaren nooit meer hebben kunnen inhalen, en in de tijd erna werden geconfronteerd met een verhuizing naar een ander, koud land en het achterlaten van alles dat ze liefhadden. Geen wortels meer.

Daar denk ik aan als ik klaag over mijn leven. Dat ik kind en jong volwassene kon zijn, en zij niet. Dat mijn dochter en ik leven in vrijheid doordat zij er met man en macht voor hebben gevochten. Dat mijn, en ook haar wortels, stevig verankerd zijn in de grond die door hun is gezaaid.

Disclaimer: Het verhaal van mijn opa heb ik, zij het in iets aangepaste vorm, in 2012 ingestuurd voor een verhalenwedstrijd. Ik won er de 3e prijs mee.

Een paar maanden daarvoor plaatste ik het, ook in iets aangepaste vorm op de blog die ik toen bijhield. Die blog bestaat niet meer. Kijkend naar de Dodenherdenking en in het kader van Bevrijdingsdag vond ik dat dit verhaal dan ook een plekje verdiende op mijn huidige blog en heb ik ‘m weer iets bijgewerkt voor Dochterlief.nl. Ook, omdat ik me herinnerde dat mijn opa ooit zei: “Ooit vertel jij mijn verhaal.” 

 

Volg mij ook op BloglovinFacebook, Instagram & Twitter

23 Comments

  1. Ik heb gehuild toen ik dit verhaal las, Romy. Gek genoeg kwam het pas een paar dagen terug onder mijn ogen. De zin die mij het meest geraakt heeft? “Mijn opa en zijn leeftijdgenoten die destijds in jappenkampen zaten zijn door de oorlog eigenlijk altijd jong gebleven”. Omdat ik ineens besefte dat dat de reden zal zijn geweest dat mijn Opa soms bleef hangen in bepaalde momenten. Dat besef heeft mij intens geraakt.
    Mijn Opa (en vooral Oma) hebben niet veel verteld over die tijd. Mijn Oma al helemaal niet.
    Heel mooi geschreven…

  2. Ontroerend verhaal! Heb het gelezen met tranen in mijn ogen. Wat een bijzondere man moet je opa geweest zijn. Uit je hele verhaal spreekt je liefde voor hem.

    Ook deze verhalen mogen vandaag niet vergeten worden.

  3. Prachtig om te lezen Romy. Ik heb Bezonken Rood ook gelezen op de middelbare school. Dat boek heeft een enorme indruk op me gemaakt. Net als jij, had ik ook een grootvader die deed alsof het allemaal wel meeviel. Vlak voordat hij overleed en hele ladingen morfine kreeg, begon de oorlog weer in hem te leven. Dan gilde hij ‘s nachts dat ze moesten vluchten. Heel triest.
    Dank dat jij dit verhaal gedeeld hebt! Terecht dat je er derde mee geworden bent.

    • Wat een heftig verhaal van jouw opa. Zo triest. Des te belangrijker is het dat hun verhalen verteld worden! En bedankt voor je compliment.

  4. Ontroerend! Zo herkenbaar voor nog zovelen van ons. Mijn dochter stelt ook vele vragen die ik nog niet kan /wil beantwoorden. Het is roeren in je ziel. Het is mij gelukt te leven met al die herinneringen ver weggestopt, maar af en toe, lees je iets en je herkent het en dan slik je een paar keer. Wij hebben allen ons Eigen verhaal en wij zijn niet de enigen. Maar ik breng hulde aan allen die Jappenkamp en Bersiaptijd hebben overleefd.
    Wij zijn nu oud en grijs. Onze kinderen en kleinkinderen zullen misschien de boeken lezen die geschreven zijn. of nog geschreven zullen worden. Wij zijn een trots volk, maar de Indo is een uitstervend ras. Ik ben als Indo geboren en zal als Indo sterven heel ver van de plaats waar ik ter wereld kwam.

    • Bedankt voor je openhartige reactie! Hij was in mijn spam terecht gekomen, vandaar dat ik nu pas reageer. Fijn dat je iets aan mijn artikel had. Dat betekent veel voor me.

  5. Wow. wat een mooi stuk! Mijn Lief heeft een geschiedeniswebsite. dus wij weten ook iets meer van de oorlog in het andere continent dan de gemiddelde Nederlander. Lief heeft er ook een keer een heel schokkend boek over gelezen (ik beken), die zoveel indruk maakte. Ik durf dat boek niet eens te lezen.

    • Dank je! Was dat boek toevallig Bezonken Rood van Jeroen Brouwers? Die las ik op de middelbare school en dat was de directe aanleiding om mijn opa vragen te stellen. Hartverscheurend en schokkend, ik moet er elke keer om huilen als ik het lees. (Ik lees boeken om de zoveel jaar opnieuw)

  6. Mooi geschreven! Ik werd er door geraakt! Niet alleen in Europa maar ook daar was het vreselijk. Goed om bij stil te staan. Dank je wel voor het mooi geschreven verhaal van je opa

    • Nog bedankt, Marijke! Ik heb (ook achter de schermen) zulke positieve reacties op dit artikel gehad, werd er gewoon een beetje verlegen van.

  7. Mooi verhaal, helemaal terecht dat je er een prijs mee hebt gewonnen. Wat fijn dat je nu een platform hebt om je opa’s verhaal te vertellen.

  8. Heel bijzonder dat je dit wil delen met je lezers Romy! Ik heb ongeveer dezelfde roots (ook een opa uit Indonesië) en ik herken het zwijgen inderdaad. Heel begrijpelijk want het zijn pijnlijke herinneringen. Toch vind ik het ook iets moois om te lezen. Je gaat er je leven nog meer door waarderen.
    – X Marloes

    • Dat van die roots van jou wist ik niet! Bijzonder! Maar zo zijn er heel veel mensen met dezelfde roots waarvan je het niet meteen ziet.

  9. Natascha

    ………….

    Emo omdat ik weet wat deze lieve jongen was in jouw leven en blij dat ik hem gekend heb!

  10. Wat gaaf dat je dit vehaal deelt, en dat je hebt doorgevraagd naar hoe het er echt was en vervolgens zijn verhaal door wil geven. Dit soort verhalen zouden nooit vergeten moeten worden.

  11. Ik kan wel zien waarom je hier een veehslenwedstrijd mee hebt gewonnen. Wat een indrukwekkend verhaal. Komt erg dichtbij, mijn opa komt ook van Java en heeft daar ook veel meegemaakt waaronder de executie van zijn vader en het verlies van andere familieleden. Helaas heeft mijn opa hier heel weinig over verteld en is hij overleden toen ik 7 jaar was. Zou hem er nog zoveel over willen vragen. Bedankt dat je dit met ons wilde delen!

    • Graag gedaan Jeanine, en wat een afschuwelijk verhaal van jouw opa! De rillingen lopen over mijn rug.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.